काठमाडौं : इरानका सर्वोच्च नेता अयातोल्लाह अली खामेनीको अन्त्येष्टिअघि आयोजित श्रद्धाञ्जली कार्यक्रममा उनका उत्तराधिकारीका रूपमा हेरिएका छोरा मोज्तबा खामेनी अनुपस्थित भएपछि उनको अवस्थाबारे विभिन्न अनुमान र चर्चा सुरु भएको छ।

आइतबार आयोजित शोक सभामा अली खामेनीका अन्य तीन छोरा मसुद, मोस्तफा र मेइसाम सहभागी भए पनि मोज्तबा भने कार्यक्रममा देखिएनन्। कार्यक्रममा इरानका राष्ट्रपति मसुद पेजेसकियान, इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्स (आईआरजीसी) का प्रमुख अहमद वहिदीलगायत उच्च सरकारी अधिकारीहरूको उपस्थिति थियो।

मोज्तबा खामेनी सर्वोच्च नेताको भूमिकामा नियुक्त भएपछि सार्वजनिक रूपमा देखा नपरेका कारण उनको अनुपस्थितिले थप चासो बढाएको हो। उनका पिता अली खामेनी अमेरिकी–इजरायली हवाई आक्रमणमा मारिएका बेला मोज्तबा पनि घाइते भएको हुन सक्ने हल्ला समेत फैलिएको छ।

अली खामेनीले सन् १९८९ देखि आफ्नो निधन हुनुअघिसम्म इरानको सर्वोच्च नेताका रूपमा नेतृत्व गरेका थिए।

मोज्तबाको अनुपस्थितिबारे विभिन्न अनुमान

मोज्तबा खामेनी श्रद्धाञ्जली समारोहमा सहभागी नभएको विषयमा इरानी अधिकारीहरूले अहिलेसम्म कुनै आधिकारिक जानकारी सार्वजनिक गरेका छैनन्। तर अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले सुरक्षा चुनौती र सम्भावित आक्रमणको जोखिमलाई उनको अनुपस्थितिको प्रमुख कारणका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।

रोयटर्स, अल जजिरा र फाइनान्सियल टाइम्सलगायत सञ्चारमाध्यमका रिपोर्टअनुसार मोज्तबा खामेनीलाई सुरक्षा कारणले सार्वजनिक कार्यक्रममा सहभागी हुन नदिइएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। इजरायलले उनलाई सम्भावित लक्ष्य बनाउन सक्ने जोखिमका कारण सुरक्षा निकायले यस्तो निर्णय गरेको हुनसक्ने बताइएको छ।

रोयटर्सले विभिन्न स्रोतलाई उद्धृत गर्दै मोज्तबा अमेरिकी–इजरायली आक्रमणमा घाइते भएको र उनको अनुहार तथा खुट्टामा चोट लागेको हुन सक्ने जनाएको छ। यद्यपि यसबारे आधिकारिक पुष्टि भने भएको छैन।

युरो न्युजले पनि मोज्तबा सर्वोच्च नेताको जिम्मेवारीमा आएपछि सार्वजनिक रूपमा नदेखिनुलाई सुरक्षा अवस्था र सत्ता हस्तान्तरणको संवेदनशील परिस्थितिसँग जोडेर विश्लेषण गरेको छ।

‘शताब्दीकै ठूलो अन्त्येष्टि’ को दाबी

अली खामेनीको औपचारिक अन्त्येष्टि कार्यक्रम शुक्रबारदेखि सुरु भएको हो। इरान र इराकका विभिन्न धार्मिक स्थलमा एक सातासम्म श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम आयोजना गरिने बताइएको छ।

इरानी अधिकारीहरूले अन्त्येष्टिमा १ करोड २० लाखदेखि २ करोडसम्म मानिस सहभागी हुन सक्ने अनुमान गरेका छन्। इरान सरकारले यसलाई ‘शताब्दीकै सबैभन्दा ठूलो अन्त्येष्टि’ को संज्ञा दिएको छ।

खामेनीको पार्थिव शरीर हाल तेहरानस्थित ग्रान्ड मोसल्ला धार्मिक परिसरमा राखिएको छ। त्यहाँ वरिष्ठ शिया धर्मगुरु जाफर सोभानीले अन्तिम प्रार्थना सञ्चालन गरेका छन्।

आइतबार इरानभर सार्वजनिक बिदा दिइएको थियो। त्यसपछि सोमबार तेहरानमा विशाल शवयात्रा आयोजना गरिएको थियो। अन्त्येष्टिका सबै कार्यक्रम कडा सुरक्षा व्यवस्थाबीच सञ्चालन भइरहेका छन्।

मोज्तबा खामेनीको अनुपस्थिति भने सुरक्षा जोखिम र सम्भावित आक्रमणको आशंकाबीच विशेष चासोको विषय बनेको छ।

डोनाल्ड ट्रम्पको विवादास्पद अभिव्यक्ति

इरान र इजरायलबीच जारी तनावका बीच युद्धविराम कायम रहेको छ। स्थायी शान्तिका लागि वार्ता भइरहे पनि दुवै पक्षले आवश्यक परे पुनः सैन्य कारबाही गर्न सक्ने चेतावनी दिँदै आएका छन्।

समाचार वेबसाइट एक्सियोसका अनुसार अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अन्त्येष्टि कार्यक्रमका कारण शान्ति वार्ता केही समयका लागि स्थगित भएको बताएका थिए।

रिपोर्टअनुसार ट्रम्पले अन्त्येष्टिमा इरानका धेरै शीर्ष अधिकारीहरू एकै स्थानमा उपस्थित हुने भएकाले ठूलो जोखिम रहेको टिप्पणी गरेका थिए। तर उनले त्यसो गर्दा वार्ता अघि बढाउने पक्ष नै बाँकी नरहने भन्दै त्यस्तो कदम नचाल्ने बताएका थिए।

ट्रम्पले इरानी नागरिकहरूले खामेनीप्रति देखाएको शोकप्रति आश्चर्य व्यक्त गर्दै आफूले उनलाई धेरै मानिसले घृणा गर्ने ठानेको बताएका थिए।

अमेरिका र इजरायलविरुद्ध इरानी आक्रोश

ट्रम्पको भनाइप्रति प्रतिक्रिया दिँदै श्रद्धाञ्जली कार्यक्रममा सहभागी केही व्यक्तिले आफूहरूको शोक वास्तविक भएको बताएका थिए।

रोयटर्ससँग कुरा गर्दै ५० वर्षीया जाहरा सफाईले इरानी जनताको भावना वास्तविक रहेको बताएकी थिइन्। उनका अनुसार क्रान्ति र बलिदान नक्कली भावनाका लागि नभएको हो।

एसोसिएटेड प्रेस र द गार्डियनका अनुसार अन्त्येष्टिमा सहभागी केही व्यक्तिले अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पविरुद्ध नाराबाजी गरेका थिए। केही वक्ताहरूले अमेरिका र इजरायलविरुद्ध आक्रोशपूर्ण अभिव्यक्ति समेत दिएका थिए।

तेहरानमा केही प्रदर्शनकारीहरूले बदला लिने सन्देशसहितका ब्यानर प्रदर्शन गरेको पनि बताइएको छ।

अन्त्येष्टिमा ठूलो संख्यामा मानिस सहभागी हुने अनुमानका कारण तेहरानमा सुरक्षा व्यवस्था अत्यन्त कडा बनाइएको थियो। भीड व्यवस्थापनका लागि स्वास्थ्य टोली र सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको थियो।

सरकारी समाचार संस्था इर्नाका अनुसार ग्रान्ड मोसल्ला परिसर र आसपासका स्वास्थ्य केन्द्रमा हजारौं मानिसले उपचार सेवा लिएका थिए। यद्यपि ठूलो मानवीय क्षति भने नभएको बताइएको छ।

बिहीबार मशहदमा अन्त्येष्टि हुने

खामेनीको शवपेटिका तेहरानमा भएको आक्रमणमा मारिएका आफन्तहरूको शवपेटिकासँगै राखिएको छ। तीमध्ये उनकी एक वर्षीया नातिनी जाहरा मोहम्मदी गोलपायेगानी पनि रहेको बताइएको छ।

आफ्नो लामो शासनकालमा अली खामेनीले पश्चिमी राष्ट्रहरूसँग कडा राजनीतिक अडान राख्दै आएका थिए। उनले गाजास्थित हमास, लेबनानको हिजबुल्लाह र यमनका हुथी विद्रोहीजस्ता अमेरिका तथा इजरायल विरोधी समूहलाई समर्थन गर्दै आएका थिए।

तेहरानमा शवयात्रा सम्पन्न भएपछि मंगलबार खामेनीको पार्थिव शरीर कोम लगिनेछ। त्यसपछि बुधबार इराकको महत्वपूर्ण शिया धार्मिक स्थलमा श्रद्धाञ्जली कार्यक्रम आयोजना हुनेछ।

अन्ततः बिहीबार उत्तरपूर्वी इरानस्थित उनको जन्मस्थान मशहदमा अन्त्येष्टि गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।