काठमाडौं । अमेरिकी प्रविधि कम्पनी गुगललाई फिनल्यान्डमा निर्माण गर्न लागिएका दुईवटा डेटा सेन्टरको निर्माणसम्बन्धी काम रोक्न त्यहाँको सरकारी निकायले निर्देशन दिएको छ। वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन पूरा नगरी निर्माणपूर्वका गतिविधि अघि बढाइएको र ३०० हेक्टरभन्दा बढी जंगल फँडानी गरिएको आरोपपछि फिनल्यान्डका अधिकारीहरूले यस्तो कदम चालेका हुन्।

फिनल्यान्डको सुपरभाइजरी एजेन्सी (LVV) ले मुहोस र काजानी क्षेत्रमा प्रस्तावित डेटा सेन्टर परियोजनासँग सम्बन्धित वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन आवश्यक रहेको जनाएको छ। तर, कम्तीमा एउटा निर्माणस्थलमा आवश्यक मूल्यांकन पूरा हुनुअघि नै निर्माणपूर्वका काम सुरु गरिएको पाइएको अधिकारीहरूको भनाइ छ।

सरकारी निकायले वातावरणमा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याउन सक्ने गतिविधि रोक्न निर्देशन दिएको हो। यसअन्तर्गत रूख कटान, जमिनको माथिल्लो माटो हटाउने, निर्माणस्थलसम्म पुग्ने सडक बनाउने, सामग्री भण्डारण गर्ने क्षेत्र तयार पार्ने र पानी निकाससम्बन्धी संरचनामा परिवर्तन गर्ने कामसमेत रोक्न भनिएको छ। वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन प्रक्रिया पूरा नभएसम्म यस्ता गतिविधि अघि नबढाउन निर्देशन दिइएको छ।

३०० हेक्टरभन्दा बढी जंगल फँडानी भएको आरोप

फिनल्यान्डको प्रकृति संरक्षणसम्बन्धी संस्थाले गुगलको डेटा सेन्टर निर्माणका लागि छुट्याइएको क्षेत्रमा ठूलो मात्रामा जंगल फँडानी गरिएको भन्दै चिन्ता व्यक्त गरेको छ। संस्थाका अनुसार मुहोस क्षेत्रमा मात्रै ३०० हेक्टरभन्दा बढी वन क्षेत्र हटाइएको आरोप छ। काजानी क्षेत्रमा पनि वन कटान भएको विवरण सार्वजनिक भएको छ।

प्रकृति संरक्षणकर्मीहरूले वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन पूरा हुनुअघि नै ठूलो क्षेत्रमा रूख कटान र जमिनको स्वरूप परिवर्तन गरिनु गम्भीर विषय भएको बताएका छन्। उनीहरूले यसबाट जैविक विविधता, प्राकृतिक बासस्थान र वातावरणमा पर्ने असरबारे पर्याप्त अध्ययन हुनुपर्नेमा जोड दिएका छन्। यद्यपि, वन कटानसम्बन्धी आरोप र त्यसको कानुनी पक्षबारे सम्बन्धित निकायको अनुसन्धान तथा मूल्यांकन महत्त्वपूर्ण रहनेछ।

गुगलले पनि स्वीकार गर्‍यो कमजोरी

यस विषयमा गुगलले वातावरणीय मापदण्ड पालना गर्ने क्रममा कमजोरी भएको स्वीकार गरेको छ। कम्पनीका प्रतिनिधिले आफूहरूले आफ्नै उच्च वातावरणीय मापदण्ड पूरा गर्न नसकेको बताएका छन्। गुगलले सरकारी निकायको निष्कर्ष अध्ययन गर्ने र निर्देशन पालना गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

यद्यपि, कम्पनीले वनसम्बन्धी कानुनअनुसार सद्भावपूर्वक काम गरेको र वातावरणीय मूल्य भएका क्षेत्रको संरक्षणका लागि सर्वेक्षण तथा आवश्यक उपाय अपनाएको दाबी पनि गरेको छ। कम्पनीले मुहोस क्षेत्रमा भविष्यमा रूख रोप्ने र जैविक विविधता संरक्षणसम्बन्धी योजना अघि बढाउने जनाएको छ।

१३ अर्ब युरो लगानीको योजना

गुगलले फिनल्यान्डमा डेटा सेन्टर तथा डिजिटल पूर्वाधार विस्तारका लागि सन् २०२७ र २०२८ मा कम्तीमा १३ अर्ब युरो लगानी गर्ने योजना बनाएको छ। यस योजनाअन्तर्गत मुहोस, काजानी र भालामा नयाँ डेटा सेन्टर निर्माण गर्ने तथा अन्य पूर्वाधार विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। कम्पनीले यो लगानीलाई युरोपमा आफ्नो सबैभन्दा ठूलो लगानी योजनाका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ।

कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई), क्लाउड सेवा र अनलाइन पूर्वाधारको माग बढ्दै जाँदा ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले डेटा सेन्टर विस्तारमा ठूलो रकम लगानी गरिरहेका छन्। यस्ता केन्द्रले ठूलो मात्रामा विद्युत् खपत गर्ने र निर्माणका लागि पर्याप्त जमिन आवश्यक पर्ने भएकाले वातावरणीय प्रभाव, ऊर्जा आपूर्ति र प्राकृतिक स्रोतको संरक्षणसम्बन्धी प्रश्नहरू पनि उठिरहेका छन्।

फिनल्यान्डमा डेटा सेन्टर निर्माणका लागि अघि बढाइएको परियोजनाले लगानी र प्रविधि विकाससँगै वातावरणीय नियमको पालना कति महत्त्वपूर्ण छ भन्ने विषयलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ।

अक्टोबर २३ सम्म काम रोक्न निर्देशन

फिनल्यान्डको सरकारी निकायले सम्बन्धित कम्पनीलाई अक्टोबर १४ सम्म घटनाबारे लिखित स्पष्टीकरण दिन र आगामी कार्ययोजनाबारे जानकारी गराउन भनेको छ। त्यस्तै, वातावरणमा उल्लेखनीय परिवर्तन ल्याउने तयारीका गतिविधि अक्टोबर २३ सम्ममा रोक्न निर्देशन दिइएको छ। निर्देशन पालना नगरेमा थप कानुनी कारबाही अघि बढाउन सकिने अधिकारीहरूले चेतावनी दिएका छन्।

यस घटनाले ठूला प्रविधि कम्पनीका पूर्वाधार परियोजनामा वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन र कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्नु आवश्यक रहेको विषयलाई थप महत्त्व दिएको छ। गुगलको परियोजना अब कसरी अघि बढ्छ भन्ने कुरा सम्बन्धित निकायको मूल्यांकन, कम्पनीको स्पष्टीकरण र वातावरणीय मापदण्ड पूरा गर्ने प्रक्रियामा निर्भर रहनेछ।