ठमाडौं । नेपाली साहित्यकी चर्चित कथाकार देवकुमारी थापा द्वारा लिखित ‘मोहको एउटा क्षण’ प्रेम, स्मृति, त्याग र नियतिको अत्यन्त मार्मिक कथा हो । कथाले दुई व्यक्तिबीचको अधुरो तर आत्मीय प्रेमलाई यति संवेदनशील ढंगले प्रस्तुत गर्छ कि पाठक कथा पढ्दै जाँदा पात्रहरूको भावनात्मक संसारमा हराउन पुग्छ ।
कथाको सुरुवात कथावाचकले एक विशेष महिलालाई बेलुकीको भोजनका लागि निमन्त्रणा दिएको प्रसंगबाट हुन्छ । उनी आफ्नी श्रीमतीसँगै ती महिलालाई लिन होटल जान लागेका हुन्छन् । गाडी निकाल्दा श्रीमतीले व्यङ्ग्य गरे पनि कथावाचकको मनमा भने असाध्यै उत्साह, रोमाञ्च र भावनात्मक हलचल चलिरहेको हुन्छ । उनी आफूलाई फेरि एकपटक तरुण अवस्थाको प्रेमीझैं अनुभव गरिरहेका हुन्छन् ।
होटलमा पुगेर प्रतीक्षा गरिरहँदा उनको मन १५ वर्षअघिको स्मृतिमा पुग्छ । दार्जिलिङमा पहिलोपटक ती महिलालाई भेट्दा पनि उनको मुटु यस्तै ढुकढुक गरेको थियो । जोगी रंगको सारीमा सजिएकी ती युवती अत्यन्त आकर्षक थिइन् । उनको सौन्दर्य, शालीनता र व्यक्तित्वले कथावाचकलाई पहिलो भेटमै मोहनी लगाएको थियो । तर ती युवतीले भने सुरुमा कथावाचकलाई खासै महत्व दिएकी थिइनन् ।
कथावाचकले उनलाई लगातार पछ्याइरहे । बिस्तारै उनीहरूबीच संवाद बढ्न थाल्यो । उनीहरू साहित्य, संगीत र संस्कृतिबारे कुरा गर्थे । ती युवती नेपाली भाषा र संस्कृतिप्रति निकै सचेत थिइन् । एक दिन उनले कथावाचकलाई प्रश्न गर्दै भनिन्, “बम्बई जस्तो सहरमा बस्नुभयो भन्दैमा तपाईंको नेपाली मोहडा बम्बईया हुन सकेको छैन भने भाषा र संस्कृति चाहिँ किन नेपाली रहन सकेन ?”
उनको यो प्रश्नले कथावाचकलाई गहिरो रूपमा छोयो । उनी जवाफ दिन सकेनन् । अर्को दिन ती युवतीले उनलाई नेपाली साहित्यका पुस्तकहरू उपहार दिइन् । उनी कथावाचकलाई आफ्नो भाषा, संस्कृति र पहिचानतर्फ फर्काउन चाहन्थिन् । तर कथावाचक भने उनलाई आफ्नो बनाएर बम्बई लैजान चाहन्थे ।
दार्जिलिङ बसाइको अन्त्यतिर कथावाचकले ती युवतीलाई विवाह प्रस्ताव राख्छन् । तर उनले अत्यन्त शिष्ट र स्पष्ट स्वरमा आफू अरू कसैलाई प्रेम गर्ने बताउँछिन् । उनले झूटो आशा दिइनन्, न त नाटक गरिन् । सत्य र स्पष्टताका साथ उनले प्रस्ताव अस्वीकार गरिन् । यही क्षणमा कथावाचकको मनमा प्रेमसँगै गहिरो श्रद्धा जन्मिन्छ ।
भावुक हुँदै कथावाचकले उनलाई भन्छन्, “तपाईं मेरो तरुण अवस्थाको पहिलो प्रेम हुनुहुन्छ, पहिलो मृदु अनुभूति । हामी बूढाबूढी भएपछि फेरि भेटौँला, अनि तपाईंले बुझ्नुहुनेछ मेरो प्रेम कुनै क्षणिक उन्माद होइन, एउटा साँचो युवा स्पन्दन थियो ।”
त्यसपछि कथावाचक बम्बई फर्किन्छन् । समय बित्दै जान्छ । पाँच वर्षअघि उनले मराठी महिलासँग प्रेम विवाह गर्छन् । उनीहरूको सुखी दाम्पत्य जीवन हुन्छ र एउटा छोरा पनि जन्मिन्छ । तर मनको गहिराइमा दार्जिलिङकी ती युवतीको स्मृति भने कतै बाँचेको हुन्छ ।
संयोगवश ती महिला सामाजिक सेवासम्बन्धी अध्ययन गोष्ठीका लागि बम्बई आउँछिन् । उद्घाटन कार्यक्रममा कथावाचक र उनकी श्रीमती पनि सहभागी हुन्छन्, जहाँ उनीहरूको पुनः भेट हुन्छ । १५ वर्षपछि भेट्दा पनि ती महिलामा खासै परिवर्तन आएको हुँदैन । अनुहार अलि पोक्चो देखिए पनि रूप, व्यक्तित्व र शालीनता उस्तै हुन्छ ।
पर्सि उनी दार्जिलिङ फर्किने भएकाले कथावाचकले उनलाई घरमा भोजनका लागि निम्त्याएका हुन्छन् । खयर रंगको सारीमा सजिएकी ती महिला अझ परिपक्व र आकर्षक देखिन्छिन् । कथावाचकको मन फेरि पुराना भावनाले भरिन्छ । तर ती महिला भने संयमित देखिन्छिन् ।
गाडीमा उनीहरू सँगै निस्कन्छन् । कथावाचक घर नगई जुहु समुद्र किनारतर्फ गाडी मोड्छन् । समुद्र किनारमा उनीहरू बालुवामाथि बसेर पुराना कुरा गर्न थाल्छन् । ती महिलाले कथावाचकका छोराबारे सोध्छिन् । ठट्टा गर्दै कथावाचकले उनीसँग पनि बच्चाबारे सोध्छन् । उनले मुस्कुराउँदै “दुई हजार” भन्छिन् । वास्तवमा उनी समाजसेवामा संलग्न भएकी हुन्छिन् र हजारौं बालबालिकालाई आफ्नो सन्तानसरह माया गरिरहेकी हुन्छिन् ।
कथावाचकले उनीसँग विवाहबारे सोध्दा उनले गम्भीर स्वरमा आफूले प्रेम गरेको व्यक्तिको मृत्यु भएको बताउँछिन् । यही क्षण कथावाचकले फेरि उनको निश्छलता र सत्यप्रतिको इमान्दारिता महसुस गर्छन् ।
त्यसपछि कथावाचकले आफ्नी श्रीमती कताकता उनीजस्तै लाग्ने बताउँछन् । ती महिला चुपचाप बालुवामा रेखा कोर्दै बसिरहन्छिन् । त्यही बेला फूल बेच्ने व्यक्ति आउँछ । कथावाचकले चमेलीको फूल किनेर उनको चुल्ठोमा लगाइदिने अनुमति माग्छन् । सुरुमा उनले आफूलाई फूल मन नपर्ने बताउँछिन् । तर कथावाचकको आग्रहपछि टाउको थापिदिन्छिन् । कथावाचकले अत्यन्त माया र सम्मानका साथ उनको चुल्ठोमा फूल सजाइदिन्छन् ।
त्यसपछि दुवै केहीबेर मौन भएर समुद्रका छालहरू हेरिरहन्छन् । समुद्रका उर्लिएका छालहरू कथावाचकको मनभित्र उर्लिरहेका भावना, चाहना र आवेगका प्रतीकझैं लाग्छन् ।
अन्ततः ती महिलाले फर्किन आग्रह गर्छिन् । तर कथावाचक अझै केही समय बस्न चाहन्छन् । उनी भन्छन्, “फेरि भेट हुन्छ हुन्न ।”
त्यसको जवाफमा ती महिलाले भन्छिन्, “म भवितव्यमा विश्वास गर्छु । हामी त नाटकका पात्र मात्र रहेछौँ, खेलाउने अर्कै रहेछ ।”
कथावाचक फेरि आफ्नो प्रेम व्यक्त गर्छन् र उनलाई आफ्नो प्रेम स्वीकार गर्न आग्रह गर्छन् । तर ती महिला अत्यन्त परिपक्व ढंगले प्रेमको गहिरो अर्थ व्यक्त गर्छिन् । उनी भन्छिन्, “प्रेम प्राप्तिमा पूर्ण हुँदैन, शेष होला बरु । तपाईंकी पत्नी र छोरा तपाईंको जीवनको आवश्यकता हुन् । मेरो स्मृति एउटा मीठो सपना हो । दुवैलाई आफ्नै ठाउँमा रहन दिनुहोस् ।”
उनको यो भनाइले कथाको मूल भाव व्यक्त गर्छ — प्रेम सधैं प्राप्तिमै पूर्ण हुँदैन, कहिलेकाहीँ अधुरोपनमै प्रेमको सौन्दर्य बाँचेको हुन्छ ।
भावुक बनेका कथावाचकले उनको हात समातेर जीवनमा कहिल्यै आफूलाई आवश्यकता परे आफूलाई सम्झिन प्रतिज्ञा गराउँछन् । अनायासै उनले ‘तपाईं’बाट ‘तिमी’ मा झरेको पनि महसुस गर्छन् । ती महिला आँसु भरिएको स्वरमा प्रतिज्ञा गर्छिन्, “तर हे भगवान्, त्यो दिन कहिल्यै नआओस् ।”
त्यसपछि उनी कथावाचकको काँधमा टाउको राखेर रुन्छिन् । उनको आँसुले कथावाचकका सबै आवेग शान्त हुन्छन् । प्रेमपछि सहानुभूति सबैभन्दा ठूलो अनुभूति हो भन्ने कुरा कथावाचकले त्यही क्षण महसुस गर्छन् ।
केही समयपछि ती महिलाले फेरि यथार्थमा फर्काउँदै भन्छिन्, “जाऊँ अब, श्वेता पर्खिरहेकी होलिन् ।”
श्वेता कथावाचककी श्रीमती हुन् । उनले श्रीमतीको नाम अत्यन्त आत्मीयतापूर्वक उच्चारण गर्दा कथावाचकको मन फेरि गहिरो मोहले भरिन्छ । त्यो क्षण उनको जीवनको अविस्मरणीय स्मृति बन्छ ।
कथाको अन्त्यमा उनीहरू गाडीमा फर्किन्छन् । ती महिला कथावाचकको छेउमा बसेकी हुन्छिन्, तर अब उनीहरूबीच शब्दभन्दा बढी मौनता बोलिरहेको हुन्छ ।
‘मोहको एउटा क्षण’ प्रेमको अत्यन्त परिपक्व र संवेदनशील कथा हो । यसले प्रेमलाई अधिकार, प्राप्ति वा सम्बन्धभन्दा माथि उठाएर आत्मीयता, सम्मान, सम्झना र त्यागको रूपमा प्रस्तुत गर्छ । कथाले देखाउँछ— साँचो प्रेम सधैं साथमा हुनु होइन, कहिलेकाहीँ कसैको जीवनमा एउटा अमिट स्मृति भएर बाँचेको हुनु पनि हो ।
